Morphological evaluation of suburban settlement patterns of 19th century in case of Buca, Bornova and Kampos

Abstract

The 19th century was a period of innovation for all countries, especially after the Industrial Revolution. The Industrial Revolution and its consequences naturally had great effects on the cities. As the structure of the cities gradually turned into a production-oriented state, the population especially in the main European cities started to increase rapidly. With the effect of all these, a new spatial organizations emerged for the upper income group. The effects of this period were observed in the Ottoman Empire, too. The empire was open to the innovations with the declaration of the Tanzimat Edict. Naturally, cities have been directly affected by the new reforms and policies. Therefore, a transformation process has started in the Ottoman city structure. Izmir and Chios were important port cities for Western Anatolia. Especially Izmir became the most important port city after Istanbul with the construction of the railway. Although Chios has lost its importance after the rise of Izmir, it has remained an important stopping point. The general purpose of this thesis is to examine the suburban characteristics of the selected areas Buca, Bornova and Kampos while looking at the urban pattern of Izmir and Chios in 19th century.

19. yüzyıldaki gelişmelerden sonra şehir yapısı dünya genelinde bir değişime uğradı. Bu dönemde yaşanan sanayi devrimi kentleri büyük ölçüde etkiledi. Şehirlerdeki kurgunun giderek üretim odaklı bir hale dönüşmesiyle başlıca Avrupa şehirlerinde nüfus hızla artmaya başladı. Zaman geçtikçe altyapı problemleri, salgın hastalıklar, güvenlik sorunları gibi sorunlar ortaya çıkmaya başladı ve giderek büyüyen şehirler her kesimin ihtiyacını karşılayamaz konuma geldi. Tüm bunların da etkisiyle, öncelikle İngiltere'de olmak üzere üst gelir grubunun yaşamayı arzuladığı bir şehir dışı mekan organizasyonu ortaya çıktı. Şehir merkezinin dışında ve ideal yaşam koşullarının sağlandığı bu yerleşimler banliyö olarak adlandırıldı. Banliyö kavramı, antik çağlardan beri var olsa da modern anlamını bu dönemde kazandı. Bu tezin genel amacı, İzmir ve Sakız Adası'nın 19. yüzyıldaki şehir dokusuna bakarken buraların banliyöleri olarak kabul edilen yerleşimlerin karakterlerini sorgulamak ve incelemektir. Çalışma sahası olarak İzmir’den Buca ve Bornova, Sakız Adası’ndan ise Kampos seçilmiştir. İzmir’den iki yerleşim seçilmesinin nedeni, o dönemde özellikle demiryolu bağlantıları sayesinde öne çıkan Buca ve Bornova arasında genel anlamda çok belirgin farklar olmamasıdır. Konut tipolojisi konusunda bazı konularda ayrışsalar da kentsel dokuları genel olarak benzerdir. Sakız Adası’ndan seçilen tek yerleşimin Kampos olmasının nedeni ise buranın kendine has bir kentsel ve mimari dokuyla adanın genelinden ayrışmasıdır. Ayrıca, literatürde Cenevizliler döneminden beri adanın banliyösü olarak yer alan tek yerleşim burasıdır. Bu çalışmada, yerleşimler kendi özelinde ele alınarak 1834-1860 yılları arasındaki ait kentsel doku izleri ile 1860-1910 arasındaki dokuları karşılaştırılmış ve gelişimleri saptanmıştır.